RISC-V: Otwarta architektura procesorów - przewodnik

Spis treści:

• Historia i znaczenie RISC-V
• Jakie narzędzia i środowiska wspierają rozwój RISC-V?
• Systemy operacyjne i oprogramowanie działające na RISC-V
• Zastosowania RISC-V w różnych branżach
• Jakie są mocne strony i ograniczenia RISC-V?
• RISC-V na tle ARM i x86
• Jak wygląda praktyczne wdrożenie z użyciem RISC-V?
• Kierunki rozwoju i przyszłe znaczenie RISC-V
• Dlaczego warto obserwować rozwój RISC-V?
• FAQ

Historia i znaczenie RISC-V

RISC-V narodził się na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley jako otwarty zestaw instrukcji, który można wdrażać bez opłat licencyjnych. Geneza projektu wiąże się z kontynuacją myśli RISC rozwijanej od lat 80 i potrzebą narzędzia edukacyjnego oraz badawczego, które nadaje się również do zastosowań komercyjnych. Kluczowe było udostępnienie dokumentacji publicznie i umożliwienie tworzenia własnych implementacji bez konieczności zawierania umów z właścicielami praw do ISA. To odróżnia RISC-V od ARM i x86, gdzie zestawy instrukcji są kontrolowane przez podmioty komercyjne i objęte licencjami.

Otwartość przełożyła się na szybkie powstanie wielu projektów sprzętowych i programistycznych. Uczelnie zaczęły wykorzystywać RISC-V do kształcenia studentów architektury komputerów, a firmy mogły projektować rdzenie dostosowane do własnych potrzeb. Ważne było także to, że specyfikacja ISA została zaprojektowana modułowo. Bazowy rdzeń można rozszerzać o standardowe rozszerzenia, takie jak obsługa operacji atomowych, mnożenia i dzielenia, instrukcje zmiennoprzecinkowe czy wektorowe. Dzięki temu jeden wspólny język maszynowy obsługuje mikrokontrolery, procesory aplikacyjne oraz układy akceleracyjne.

RISC-V umożliwia tworzenie rozwiązań „szytych na miarę”, co w praktyce oznacza mniejszy koszt układu i lepszą efektywność w konkretnych zadaniach. Producent może dobrać tylko te elementy ISA, które są potrzebne i dodać własne instrukcje dla specyficznych algorytmów. W wielu przypadkach eliminuje to konieczność płacenia rojalty za gotowe rdzenie oraz pozwala uniknąć ryzyk związanych z jednym dostawcą. W efekcie firmy osiągają większą niezależność technologiczną, co ma znaczenie w branżach regulowanych oraz w projektach wymagających suwerenności technologicznej.

Rozwój RISC-V przyspieszyła aktywność organizacji standaryzacyjnej, która skupia tysiące członków z całego świata. Wspólne grupy robocze dopracowują rozszerzenia, definiują profile zgodności i publikują referencyjne implementacje oraz narzędzia. W miarę dojrzewania standardu pojawiły się serwerowe obrazy Linuksa, certyfikowane RTOS dla zastosowań przemysłowych i motoryzacyjnych oraz zestawy deweloperskie z pełnym wsparciem narzędziowym. Jednocześnie rośnie liczba gotowych układów obecnych w pamięciach masowych, sieciowych urządzeniach brzegowych oraz w modułach IoT. Ta obecność jest często niewidoczna dla użytkownika końcowego, ale istotna dla producentów, którzy zyskują kontrolę kosztów i możliwości rozwoju produktu.

Na znaczenie RISC-V wpływa także jego przejrzystość. Publiczna dokumentacja ułatwia audyty bezpieczeństwa, a brak barier licencyjnych sprzyja powstawaniu lokalnych kompetencji w krajach rozwijających swój przemysł półprzewodników. W rezultacie RISC-V jest postrzegany jako narzędzie wspierające innowacje i niezależność technologiczna w skali globalnej.

Jakie narzędzia i środowiska wspierają rozwój RISC-V?

RISC-V dysponuje dojrzałymi łańcuchami narzędziowymi, w tym kompilatorami GCC i LLVM, a także emulatorami i symulatorami takimi jak QEMU. Standardowe narzędzia programistyczne są dostępne dla systemów Windows, macOS i Linux. W praktyce programista konfiguruje cross-kompilator, wybiera docelowy profil ISA i buduje projekt podobnie jak dla ARM czy x86. Debugowanie zapewniają GDB oraz środowiska wspierające JTAG i SWD poprzez OpenOCD. To skraca czas startu i zmniejsza barierę wejścia, ponieważ nie trzeba uczyć się zupełnie nowych narzędzi.

Ważną rolę pełnią firmy rozwijające ekosystem. SiFive udostępnia rdzenie ogólnego przeznaczenia i wydajne rdzenie aplikacyjne oraz oferuje zestawy uruchomieniowe. Espressif zapewnia popularne mikrokontrolery RISC-V z łącznością bezprzewodową, takie jak ESP32-C3 i ESP32-C6, wraz z obszernym SDK. Na rynku obecne są również Andes Technology i Codasip, które projektują konfigurowalne rdzenie oraz narzędzia do ich personalizacji. Dzięki temu inżynierowie mają wybór między gotowymi układami do IoT, rozwiązaniami przemysłowymi oraz platformami do prototypowania.

Zestawy deweloperskie obejmują płytki dla mikrokontrolerów oraz komputery jednopłytkowe uruchamiające Linuksa. Użytkownik może zacząć od prostego projektu typu „blink” i przejść do komunikacji sieciowej, czujników oraz integracji z chmurą. Dostępne są środowiska IDE i wtyczki do Visual Studio Code, a także wsparcie w PlatformIO. Wielojęzyczność ekosystemu jest atutem. Programować można w C i C++, ale popularność zdobywają Rust oraz Python w wariantach na systemy wbudowane. Istotne jest to, że dokumentacja i przykłady obejmują konfigurację toolchainu, tworzenie projektu, uruchamianie testów i analizę wydajności, co ułatwia skalowanie prac od prototypu do produktu.

Społeczność open source rozwija biblioteki, sterowniki i całe systemy operacyjne dla RISC-V, co przyspiesza adopcję w nowych obszarach. Projekty takie jak Zephyr i FreeRTOS dostarczają porty oraz profile sprzętowe dla wielu płytek. W świecie Linuksa dostępne są repozytoria narzędzi i jąder ze wsparciem RISC-V. Otwarty charakter ułatwia też powstawanie dedykowanych rozszerzeń ISA dla akceleracji AI i kryptografii, a ich specyfikacje są dyskutowane w grupach roboczych i wdrażane w kompilatorach. Deweloperzy korzystają z narzędzi CI do budowy obrazów dla różnych profili RISC-V i testują oprogramowanie w QEMU, co ogranicza zależność od fizycznego sprzętu na wczesnym etapie.

Istotne są także praktyki poprawiające zgodność. Profile definiujące minimalne wymagania dla systemów aplikacyjnych upraszczają dystrybucję oprogramowania i zmniejszają ryzyko fragmentacji. W miarę upowszechniania profili i standardów programiści mogą zakładać przewidywalny zestaw funkcji procesora, co redukuje koszty utrzymania kodu i testów. Jednocześnie producenci płyt oferują schematy, pliki projektowe oraz przykłady referencyjne, które stanowią bazę do tworzenia własnych rozwiązań. Dzięki temu wejście w RISC-V jest praktyczne zarówno dla zespołów komercyjnych, jak i dla środowisk akademickich.

Systemy operacyjne i oprogramowanie działające na RISC-V

RISC-V ma stabilne wsparcie dla systemów operacyjnych, od Linuksa po systemy czasu rzeczywistego dla IoT. Jądro Linuksa zawiera kod obsługi tej architektury, dzięki czemu można uruchamiać popularne dystrybucje takie jak Debian, Ubuntu czy Fedora. Pojawiły się też komputery jednopłytkowe i laptopy oparte na procesorach RISC-V z fabrycznie zainstalowanym Ubuntu. Red Hat prowadzi testy i program developerski przygotowujący RHEL 10 na RISC-V. Dzięki temu użytkownicy mogą korzystać ze znanego oprogramowania w środowiskach serwerowych i desktopowych.

W obszarze IoT i mikrokontrolerów dostępne są porty FreeRTOS i Zephyr, które obsługują setki płytek sprzętowych z architekturą RISC-V. Programiści mogą korzystać z dobrze znanych bibliotek i frameworków, a różnice sprowadzają się do konfiguracji kompilatora i backendu. Otwarta specyfikacja ułatwia też adaptację języków programowania, dlatego obok C i C++ rośnie popularność Rust oraz MicroPython.

Nadal istnieją wyzwania w migracji oprogramowania, ponieważ nie wszystkie sterowniki i aplikacje mają gotowe wersje dla RISC-V. Brakuje jeszcze pełnego wsparcia w chmurach publicznych, co utrudnia przenoszenie obciążeń do AWS, Azure czy Google Cloud. Jednak narzędzia wirtualizacyjne i DevOps coraz lepiej wspierają RISC-V. Docker, QEMU i systemy CI/CD umożliwiają uruchamianie kontenerów i testów automatycznych na architekturze otwartej. Migracja wymaga dodatkowych kroków, ale trend wsparcia w projektach open source systematycznie zmniejsza lukę wobec ARM i x86.

Zastosowania RISC-V w różnych branżach

Architektura RISC-V jest obecna w mikrokontrolerach, IoT, motoryzacji, centrach danych, akceleratorach AI oraz w sektorze obronnym. Najszybciej rozwija się segment urządzeń IoT. Firmy takie jak Espressif, Microchip i Andes produkują układy z rdzeniami RISC-V do czujników, urządzeń ubieralnych i elektroniki konsumenckiej. Układy te pojawiają się też jako kontrolery w pamięciach SSD, modułach sieciowych i zarządzaniu energią. Oznacza to miliardy sztuk układów obecnych w codziennym sprzęcie.

W motoryzacji RISC-V testowany jest w systemach infotainment oraz jako kontrolery czujników i układów pomocniczych. Certyfikacja bezpieczeństwa ISO 26262 została już zastosowana w projektach z rdzeniami RISC-V, co umożliwia wdrażanie ich w funkcjach krytycznych. Otwartość architektury pozwala projektować procesory zoptymalizowane pod algorytmy jazdy autonomicznej czy przetwarzanie sygnałów radarowych.

W centrach danych i serwerach RISC-V dopiero zyskuje pozycję. Pojawiają się pierwsze komputery i serwerowe płyty deweloperskie, a dystrybucje Linuksa są już dostępne. Firmy w Chinach i Europie planują superkomputery oparte na RISC-V, a NVIDIA wykorzystuje rdzenie RISC-V w swoich GPU jako kontrolery. Przewidywany jest dynamiczny wzrost wartości rynku do kilku miliardów USD w nadchodzącej dekadzie.

W sztucznej inteligencji i akceleratorach RISC-V zdobywa popularność dzięki elastyczności dodawania nowych instrukcji. Andes Technology we współpracy z Meta opracowała procesory z rozszerzeniami dla obliczeń tensorowych. Układy RISC-V z akceleracją AI stosowane są w systemach edge oraz w infrastrukturze centrów danych. Dzięki rozszerzeniom wektorowym można efektywnie obsługiwać sieci neuronowe i obróbkę multimediów.

Sektor obronny i bezpieczeństwa stawia na RISC-V ze względu na otwartość i możliwość budowy suwerennych rozwiązań. Projekty w Chinach i w Unii Europejskiej (np. DARE) zakładają budowę własnych procesorów dla superkomputerów i systemów strategicznych. Instrukcje kryptograficzne, transparentność dokumentacji oraz brak zależności od jednego dostawcy czynią RISC-V atrakcyjnym wyborem w obronności.

Jakie są mocne strony i ograniczenia RISC-V?

Największą zaletą RISC-V jest otwartość i brak opłat licencyjnych. Producent nie ponosi kosztów rojalty, a projektanci mogą swobodnie modyfikować zestaw instrukcji. Elastyczność umożliwia tworzenie procesorów dostosowanych do specyficznych zadań, a społeczność naukowa i biznesowa aktywnie rozwija standard. Publiczność dokumentacji sprzyja bezpieczeństwu i audytom, a przejrzystość architektury wspiera proces certyfikacji.

RISC-V ma jednak ograniczenia. Najpoważniejszym jest fragmentacja - różni producenci implementują różne profile i rozszerzenia, co komplikuje zgodność oprogramowania. Dlatego konsorcjum wprowadziło profile kompatybilności, które mają ograniczyć problem. Drugim wyzwaniem jest ekosystem narzędzi i oprogramowania, który mimo szybkiego rozwoju nadal nie dorównuje ARM i x86. Wiele bibliotek i sterowników wymaga portowania, a wsparcie w środowiskach komercyjnych dopiero się pojawia.

Dostępność sprzętu także jest mniejsza niż w przypadku konkurencyjnych architektur. Wciąż trudniej kupić szeroki wybór płytek i komputerów z RISC-V, co utrudnia masową adopcję. Brak pełnego wsparcia w chmurze ogranicza możliwości wykorzystania w skalowalnych środowiskach. Pomimo tych ograniczeń RISC-V zyskuje przewagę w projektach wymagających niskich kosztów, niezależności technologicznej i personalizacji układu.

RISC-V na tle ARM i x86

Architektury ARM i x86 dominują odpowiednio w urządzeniach mobilnych i komputerach osobistych, a RISC-V dopiero buduje swoją pozycję. ARM kontroluje praktycznie cały rynek smartfonów i ma mocną pozycję w IoT dzięki energooszczędności. x86 pozostaje podstawą komputerów stacjonarnych, laptopów i tradycyjnych serwerów. RISC-V odróżnia się otwartością, co pozwala producentom tworzyć układy bez ponoszenia kosztów licencji i bez uzależnienia od dostawcy rdzeni.

ARM zapewnia bogaty ekosystem bibliotek i sterowników, a jego popularność ułatwia wdrożenia w urządzeniach mobilnych. Z kolei x86 cechuje się wysoką wydajnością jednowątkową i rozbudowaną infrastrukturą sprzętowo-programową. RISC-V ma natomiast przewagę w elastyczności. Firmy mogą dodawać instrukcje dedykowane dla wybranych algorytmów i uzyskiwać przyspieszenie obliczeń w porównaniu z rozwiązaniami standardowymi. To sprawia, że RISC-V staje się atrakcyjny w zastosowaniach specjalistycznych i niszowych.

ARM i x86 wspólnie kontrolują większość rynku procesorów, ale RISC-V zdobywa coraz większe uznanie dzięki niższym kosztom i rosnącej liczbie narzędzi. NVIDIA, Western Digital i inni producenci stosują RISC-V w układach pomocniczych, a startupy wprowadzają go do urządzeń konsumenckich. Możliwość szybkiego wdrażania innowacji i brak barier licencyjnych są czynnikami, które w dłuższej perspektywie mogą zwiększyć udział RISC-V w segmentach dotąd zdominowanych przez ARM i x86.

Jak wygląda praktyczne wdrożenie z użyciem RISC-V?

Przykładem praktycznego wdrożenia jest użycie mikrokontrolera ESP32-C3 firmy Espressif z rdzeniem RISC-V. Urządzenie oferuje WiFi, Bluetooth i możliwości typowe dla IoT. Aby rozpocząć pracę, instalujemy środowisko Espressif IDF, kompilator RISC-V oraz dodatkowe narzędzia, takie jak CMake. Projekt rozpoczynamy od szablonu aplikacji, konfigurujemy parametry płytki, a następnie budujemy i wgrywamy kod przy pomocy komendy `idf.py flash`. Po uruchomieniu można obserwować działanie programu przez monitor szeregowy i testować kolejne funkcje.

Podstawowy przykład to miganie diodą LED. W dalszych etapach programista rozszerza projekt o obsługę czujników, komunikację MQTT czy integrację z chmurą. Proces przypomina pracę z mikrokontrolerami ARM, ponieważ stosowane są te same języki i frameworki. Różnice widoczne są w detalach, np. w modelu pamięci i obsłudze przerwań. Doświadczony inżynier w większości przypadków nie musi zmieniać swoich nawyków programistycznych, co ułatwia migrację do RISC-V.

Arduino i inne platformy hobbystyczne również wprowadziły płytki oparte na RISC-V, dzięki czemu nauka i prototypowanie są dostępne dla szerokiego grona użytkowników. Projekty można realizować w C++ oraz w Pythonie w wariantach mikrokontrolerowych. Takie środowiska pozwalają płynnie przejść od edukacji do profesjonalnych rozwiązań. Firmy natomiast korzystają z zestawów uruchomieniowych SiFive i płytek SBC uruchamiających Linuksa, co umożliwia rozwój bardziej złożonych aplikacji i systemów.

Praktyczne wdrożenie pokazuje, że różnice między RISC-V a ARM czy x86 są mniejsze niż mogłoby się wydawać. Proces budowy, debugowania i wdrażania oprogramowania wygląda bardzo podobnie. Największym atutem pozostaje możliwość uruchomienia własnych rozszerzeń i lepszej optymalizacji sprzętu pod konkretne wymagania projektu.

Kierunki rozwoju i przyszłe znaczenie RISC-V

RISC-V stale się rozwija, a nowe rozszerzenia architektury umożliwiają wchodzenie na kolejne rynki. Rozszerzenia wektorowe zwiększają wydajność w obliczeniach AI i grafice, rozszerzenia kryptograficzne poprawiają bezpieczeństwo, a rozszerzenie hypervisor wspiera wirtualizację. Dzięki tym zmianom procesory RISC-V stają się coraz bardziej uniwersalne i konkurencyjne wobec ARM i x86. Standaryzacja profili zgodności, takich jak RVA23, ułatwia dystrybucję systemów operacyjnych i zmniejsza fragmentację rynku.

RISC-V International zrzesza tysiące członków z całego świata, w tym globalne koncerny technologiczne, startupy i instytucje akademickie. Organizacja koordynuje prace nad specyfikacją, wspiera projekty open source i promuje wdrażanie architektury w różnych branżach. Na świecie wyprodukowano już miliardy rdzeni RISC-V, a prognozy wskazują na dalszy dynamiczny wzrost.

W Europie rozwijane są projekty superkomputerów opartych na RISC-V w ramach programów suwerenności technologicznej. Polska uczestniczy w inicjatywach unijnych i rozwija własne implementacje architektury. W Chinach i Indiach RISC-V traktowany jest jako strategiczny kierunek uniezależnienia się od technologii zachodnich. Także w Stanach Zjednoczonych rośnie zaangażowanie w rozwój tej architektury, co pokazuje globalny wymiar projektu.

RISC-V ma potencjał, by w nadchodzących latach stać się podstawą wielu sektorów - od IoT i automotive po centra danych i systemy obronne. Otwarta architektura zmienia układ sił w branży półprzewodników, oferując alternatywę wobec zamkniętych modeli licencjonowania. W miarę dojrzewania standardu i narzędzi coraz więcej firm będzie rozważało wykorzystanie RISC-V w produktach komercyjnych.

Dlaczego warto obserwować rozwój RISC-V?

RISC-V to nie tylko eksperyment akademicki, ale pełnoprawny kierunek rozwoju, który może zmienić równowagę na rynku procesorów. Otwartość architektury wpisuje się w globalny trend open hardware, który na wzór oprogramowania open source przyciąga coraz więcej firm, instytucji i programistów. RISC-V pozwala budować układy scalone bez kosztów licencyjnych, z możliwością ich dowolnej adaptacji do potrzeb, co czyni tę technologię atrakcyjną dla startupów, koncernów i rządów.

Kto powinien interesować się RISC-V już dziś? Przede wszystkim firmy projektujące elektronikę i oprogramowanie wbudowane, które mogą korzystać z gotowych narzędzi i zestawów rozwojowych. Ważnym odbiorcą są także uczelnie, które dzięki pełnej dokumentacji i symulatorom mogą łatwo uczyć architektury komputerów i projektowania procesorów. Deweloperzy IoT i automotive zyskują możliwość testowania rozwiązań certyfikowanych i energooszczędnych, a zespoły badawcze mogą wdrażać innowacje w akceleratorach AI i systemach bezpieczeństwa.

Dlaczego inni mogą jeszcze poczekać? Duże przedsiębiorstwa oparte na stabilnym ekosystemie ARM i x86 wciąż mają powody, by pozostać przy obecnych rozwiązaniach. Migracja wymaga czasu, dostosowania oprogramowania i narzędzi, a pełne wsparcie w chmurach i aplikacjach komercyjnych dopiero się rozwija. Jednak nawet one powinny śledzić rozwój architektury, ponieważ jej potencjał może wkrótce wpłynąć na rynek serwerów, centrów danych i komputerów osobistych.

RISC-V to technologia, której znaczenie będzie rosło w nadchodzących latach. Niezależność od licencji, otwartość i elastyczność czynią z niej realną alternatywę wobec dominujących dziś architektur. Nawet jeśli jeszcze nie zastąpi ARM i x86 w kluczowych segmentach, to już teraz kształtuje przyszłość IoT, AI, automotive i systemów krytycznych. Obserwowanie trendu RISC-V to inwestycja w wiedzę i przygotowanie się na zmiany, które mogą ukształtować kolejną dekadę rozwoju technologii.

FAQ

Przypisy:

Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley - Instytucja, w której narodziła się idea RISC-V, to jedna z najbardziej prestiżowych uczelni technicznych świata. Berkeley odegrało kluczową rolę w rozwoju architektur komputerowych, a wcześniejsze projekty, takie jak RISC I czy SPARC, były fundamentem dla dalszych badań. Uczelnia pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia inżynierów komputerowych i prowadzenia badań nad systemami obliczeniowymi.

Instrukcje atomowe - Są to specjalne operacje procesora gwarantujące nieprzerywalne wykonanie, co ma znaczenie w wielowątkowości i synchronizacji procesów. Dzięki nim można tworzyć bezpieczne sekcje krytyczne i operować na pamięci współdzielonej bez ryzyka naruszenia spójności danych. W architekturze RISC-V instrukcje te są standardowym rozszerzeniem umożliwiającym implementację systemów operacyjnych i środowisk wieloprocesowych.

OpenOCD - Narzędzie open source do debugowania i programowania układów wbudowanych. Umożliwia komunikację z procesorami przez interfejsy takie jak JTAG czy SWD. OpenOCD wspiera wiele architektur, a jego integracja z GDB pozwala programistom analizować działanie kodu w czasie rzeczywistym. W ekosystemie RISC-V stanowi ważny element procesu debugowania oprogramowania na fizycznym sprzęcie.

Andes Technology - Firma tajwańska specjalizująca się w projektowaniu rdzeni procesorowych opartych na RISC-V. Jej produkty wykorzystywane są zarówno w IoT, jak i w systemach wysokowydajnych. Andes jest także aktywnym uczestnikiem konsorcjum RISC-V International i współtworzy rozszerzenia ISA, w tym instrukcje wektorowe oraz rozwiązania dla sztucznej inteligencji.

Codasip - Europejska firma z siedzibą w Brnie, która projektuje konfigurowalne rdzenie procesorów RISC-V. Oferuje także własne narzędzia do generowania procesorów zoptymalizowanych pod konkretne aplikacje. Codasip pełni ważną rolę w popularyzacji RISC-V w Europie, a jej rozwiązania znajdują zastosowanie w przemyśle, telekomunikacji i obronności.

Zephyr - Otwarty system operacyjny czasu rzeczywistego rozwijany przez Linux Foundation. Obsługuje wiele architektur procesorowych, w tym RISC-V, ARM i x86. Ze względu na elastyczność i bogate wsparcie sprzętowe wykorzystywany jest w projektach IoT, medycynie oraz systemach wbudowanych w motoryzacji. Społeczność projektowa dostarcza stale nowe sterowniki i integracje.

ISO 26262 - Międzynarodowy standard bezpieczeństwa funkcjonalnego w branży motoryzacyjnej. Określa wymagania dotyczące projektowania, testowania i certyfikacji układów elektronicznych używanych w pojazdach. Dla procesorów RISC-V uzyskanie zgodności ze standardem otworzyło drogę do wdrażania w systemach krytycznych, takich jak układy wspomagania kierowcy czy kontrolery bezpieczeństwa.

Hypervisor - Oprogramowanie umożliwiające uruchamianie wielu systemów operacyjnych na jednym sprzęcie. Rozszerzenie RISC-V dla hypervisorów standaryzuje instrukcje potrzebne do tworzenia maszyn wirtualnych. Dzięki temu procesory RISC-V mogą być wykorzystywane w środowiskach chmurowych i serwerowych, gdzie wirtualizacja jest kluczowa dla skalowania i bezpieczeństwa.

Źródło: Andes Technology, Arduino, BeagleBoard, Canonical, Codasip, DARE, Debian, Digital Core Design, Espressif, Fedora, FreeRTOS, Meta, Microchip, NVIDIA, NXP, Orange Pi, Red Hat, RISC-V International, SiFive, Ubuntu, Western Digital, Zephyr, YouTube