Spis treści:
- Od Koła Zapasowego Stepney do kompaktowych dojazdówek
- Kryzys paliwowy lat 70. i masa pojazdu w Europie
- Porsche 959 i opony run-flat Bridgestone
- Koszty zestawu naprawczego ADAC i eksploatacji run-flat
- Ile aut w Polsce i Europie ma koło zapasowe?
Od Koła Zapasowego Stepney do kompaktowych dojazdówek
Historia zapasu sięga 1904 roku, gdy bracia Thomas Morris Davies i Walter Davies z Walii opracowali Stepney Spare Wheel - dodatkowe koło mocowane na uszkodzonej feldze. W 1909 roku marka Rambler wprowadziła wymienne koło z oponą, które stało się wzorem współczesnych rozwiązań.
W latach 60. XX wieku pojawiły się zapasy „collapsible” przewożone bez powietrza i pompowane na miejscu. Zastąpiły je małe dojazdówki, przeznaczone do krótkiej jazdy awaryjnej. Koncepcja oszczędzania miejsca i masy trafiła z USA także do Europy, gdzie bagażniki kompaktów i crossoverów zaczęto projektować pod zestawy naprawcze.
Kryzys paliwowy lat 70. i masa pojazdu w Europie
Kryzysy paliwowe lat 70. XX wieku skłoniły producentów do redukcji masy. Zapas z osprzętem waży około 23-27 kg, więc jego usunięcie pomagało obniżyć zużycie paliwa i koszty produkcji. W erze norm WLTP w Europie każdy kilogram ma znaczenie, dlatego wielu producentów rezygnuje z pełnego zapasu także w wersjach na rynek unijny.
Praktyka ta z czasem stała się standardem w licznych segmentach. Zestawy naprawcze oraz dojazdówki zaczęły wypierać klasyczne rozwiązania, a pełny zapas przeniesiono do katalogu opcji lub akcesoriów.
Na tę zmianę wpłynęła również globalizacja projektów. Modele opracowane z myślą o wielu rynkach otrzymywały zunifikowane rozwiązania dotyczące ogumienia i wyposażenia bagażnika, co ułatwiało produkcję i logistykę.
Porsche 959 i opony run-flat Bridgestone
Rok 1987 to ważny krok technologiczny: w Porsche 959 zastosowano opony run-flat firmy Bridgestone, które umożliwiały kontynuowanie jazdy po utracie ciśnienia. To rozwiązanie wyznaczyło kierunek rozwoju dla kolejnych generacji opon montowanych także w autach dostępnych w Europie.
Obecnie w użyciu są dwa podejścia: wzmocnione boki opon run-flat oraz opony samouszczelniające, w których warstwa wewnętrzna ogranicza ubytek powietrza przy niewielkich uszkodzeniach. W samochodach oferowanych w Polsce coraz częściej spotyka się oba rozwiązania, zwłaszcza w segmentach premium.
Koszty zestawu naprawczego ADAC i eksploatacji run-flat
Zestawy naprawcze opisane przez niemiecki ADAC kosztują zwykle około 40-50 euro i obejmują uszczelniacz oraz kompresor. Takie zestawy są wygodne, ale ich skuteczność jest ograniczona i zwykle nie radzi sobie z rozcięciami boków opony.
Opony run-flat podnoszą komfort w razie przebicia, lecz bywają droższe od standardowych nawet o kilkadziesiąt procent. W praktyce często wymienia się parę na osi, co zwiększa koszt. Dodatkowo nie każde uszkodzenie pozwala na naprawę, więc rachunek może być wysoki.
Z perspektywy użytkownika w Polsce istotne są również preferencje kierowców. W badaniach brytyjskiej organizacji drogowej większość ankietowanych wolałaby wozić zapas niż zestaw naprawczy, co potwierdza, że oczekiwania klientów w Europie pozostają zbliżone.
Ile aut w Polsce i Europie ma koło zapasowe?
Amerykańskie dane pokazują skalę zjawiska: od 2020 roku tylko około 10% nowych aut ma pełnowymiarowe koło zapasowe, a nieco poniżej 50% otrzymuje dojazdówkę. Wcześniej, w roczniku 2017, około 28% nowych aut sprzedawano bez jakiegokolwiek zapasu. W Europie kierunek jest podobny, choć w wielu modelach pozostawiono możliwość dokupienia pełnego koła jako opcji.
W praktyce rynkowej w Polsce często spotyka się zestawy naprawcze i dojazdówki, natomiast pełny zapas bywa dostępny za dopłatą i zwykle ogranicza przestrzeń bagażową. Ta elastyczność oferty pozwala lepiej dopasować wyposażenie do potrzeb kierowcy.
Najważniejsze fakty w skrócie
- 1904 - powstaje koło zapasowe Stepney, 1909 - wymienne koło Ramblera.
- 1987 - w Porsche 959 debiutują opony run-flat Bridgestone.
- Oszczędność masy: usunięcie zapasu to około 23-27 kg mniej.
- Zestaw naprawczy wg ADAC kosztuje około 40-50 euro i ma ograniczoną skuteczność.
- USA: od 2020 roku około 10% nowych aut ma pełny zapas, nieco poniżej 50% - dojazdówkę; w 2017 roku 28% nowych aut nie miało zapasu.
Rozwój opon run-flat i samouszczelniających zmniejsza ryzyko przestoju, jednak realia europejskie pokazują, że kierowcy nadal cenią tradycyjny zapas, a producenci często zostawiają go w cenniku jako opcję.
Przypisy:
Stepney Spare Wheel - Nazwa dotyczy uniwersalnego, nakładanego na koło zestawu zapasowego, który w pierwszych dekadach XX wieku sprzedawano jako akcesorium do różnych samochodów. Rozwiązanie nie wymagało demontażu uszkodzonego koła, co skracało czas interwencji przy drobnych awariach ogumienia.
Rambler - Amerykańska marka związana początkowo z firmą Thomas B. Jeffery Company, a później z koncernami Nash i American Motors. Była jednym z pionierów seryjnych rozwiązań ułatwiających obsługę samochodu, w tym wczesnych systemów koła zapasowego dostępnych dla klientów.
WLTP - Skrót oznacza Worldwide Harmonised Light Vehicles Test Procedure, czyli ujednoliconą procedurę badań emisji i zużycia paliwa stosowaną w Unii Europejskiej. Metodologia zakłada bardziej realistyczne cykle jazdy niż starszy NEDC, co wpływa na konstrukcję aut i preferencje producentów dotyczące masy wyposażenia.
Bridgestone - Japoński producent ogumienia należący do największych firm w branży oponiarskiej. Przedsiębiorstwo rozwija technologie opon o podwyższonej mobilności po utracie ciśnienia, co znalazło zastosowanie w sportowych i później w seryjnych modelach samochodów.
ADAC - Niemiecki automobilklub pełniący funkcję organizacji pomocowej i testującej, znany z programów ratownictwa drogowego i porównawczych badań produktów motoryzacyjnych. Publikacje i testy ADAC często wyznaczają standard odniesienia dla rynku europejskiego.
Źródło: AA, AAA, ADAC, Car and Driver, Consumer Reports, Jalopnik, Michelin, WLTPfacts
