Problem pozostaje jednak realny. W tym samym czasie rosną ceny najmu i zakupu mieszkań, a dostęp do stabilnego lokum jest dla wielu rodzin coraz trudniejszy. Dlatego coraz częściej pojawia się pytanie, czy część istniejących pustostanów mogłaby zostać wykorzystana na cele mieszkaniowe.
SPIS TREŚCI
- Dlaczego pustostany są problemem społecznym
- Skala zjawiska w Polsce
- Adaptacja pustych lokali na mieszkania
- Największe bariery
- Rola samorządów i organizacji społecznych
- Habitat for Humanity Poland i wykorzystanie pustostanów
Dlaczego pustostany są problemem społecznym
Pustostan to lokal lub budynek, który nie jest wykorzystywany zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Może to być mieszkanie, dawny lokal usługowy lub nieruchomość wymagająca remontu. Problem nie polega wyłącznie na tym, że budynek stoi pusty. Nieużywany lokal niszczeje, generuje koszty i często pogarsza wygląd okolicy. Jednocześnie wiele osób nadal szuka mieszkań dostępnych cenowo. Najczęstsze przyczyny niewykorzystania pustostanów to:
- zły stan techniczny budynku,
- brak środków na remont,
- nieuregulowana sytuacja własnościowa,
- niedostosowanie do współczesnych standardów mieszkaniowych.
Skala zjawiska w Polsce
Dane dotyczące pustostanów należy interpretować ostrożnie. GUS podkreślał, że mieszkania niezamieszkane obejmują różne sytuacje i nie każdy taki lokal nadaje się od razu do zamieszkania. Nie zmienia to jednak faktu, że Polska jednocześnie boryka się z problemem dostępności mieszkań i dużą liczbą niewykorzystanych lokali. Według Narodowego Spisu Powszechnego 2021 było ich około 1,8 mln. Z kolei Ministerstwo Rozwoju i Technologii podawało, że w 2024 roku na 1000 mieszkańców przypadało 425,9 mieszkania. Samo budowanie nowych lokali nie zawsze rozwiązuje problem. Liczą się również ceny, lokalizacja, standard i dostępność najmu.
Adaptacja pustych lokali na mieszkania
Habitat for Humanity Poland opisuje ten temat w podręczniku „Adaptacja pustostanów na mieszkania dostępne”. Organizacja zwraca uwagę, że przywrócenie pustego lokalu do funkcji mieszkaniowej wymaga znacznie więcej niż samego remontu.
- Ustalenia właściciela nieruchomości.
- Oceny stanu technicznego budynku.
- Oszacowania kosztów adaptacji.
- Przygotowania finansowania.
- Określenia zasad późniejszego użytkowania.
Adaptacja pustostanów może być szybsza niż budowa nowych mieszkań, ale wymaga współpracy wielu podmiotów i odpowiedniego planowania.
Największe bariery
Najczęściej wskazywaną przeszkodą są koszty remontów. Wiele budynków wymaga wymiany instalacji, modernizacji ogrzewania czy dostosowania do współczesnych standardów. Drugim problemem są kwestie prawne. Część nieruchomości ma niejasną sytuację własnościową lub jest objęta różnego rodzaju roszczeniami. Istnieje również bariera organizacyjna. W wielu miejscach brakuje strategii wykorzystania pustych lokali oraz współpracy między instytucjami.
Rola samorządów i organizacji społecznych
Samorządy najlepiej wiedzą, gdzie znajdują się niewykorzystane lokale komunalne i budynki wymagające decyzji inwestycyjnych. Dlatego ich rola jest kluczowa. Eksperci wskazują, że skuteczna polityka wykorzystania pustostanów powinna obejmować:
- dokładną inwentaryzację zasobów,
- łączenie remontów z programami najmu społecznego,
- rewitalizację zdegradowanych budynków,
- współpracę samorządów, organizacji społecznych i biznesu.
Dobrze przygotowane programy mogą sprawić, że lokale pozostające od lat puste wrócą do użytkowania i będą służyć mieszkańcom.
Habitat for Humanity Poland i wykorzystanie pustostanów
Jedną z organizacji zajmujących się tym problemem jest Habitat for Humanity Poland. Na początku 2026 roku fundacja przyjęła nową strategię opartą na programie mieszkalnictwa dostępnego cenowo. Jej celem jest sytuacja, w której każda osoba w Polsce ma dostęp do mieszkania, którego utrzymanie nie pochłania więcej niż jednej trzeciej domowego budżetu. W ramach tej strategii rozwijane są między innymi programy Bezpieczny Dom Seniora, Habitat na Pomoc, Pustostany na Domy oraz Społeczna Agencja Najmu. Warto przypomnieć, że jedną z najbardziej rozpoznawalnych twarzy Habitat for Humanity na świecie jest Brad Pitt. Aktor od lat wspiera działania organizacji związane z pomocą mieszkaniową i odbudową domów. Osoby chcące wesprzeć działania fundacji mogą przekazać darowiznę na stronie:
https://habitat.pl/wplac-darowizne/
Wpłat można dokonywać jednorazowo lub regularnie. Fundacja umożliwia przekazanie środków online, przelewem bankowym lub za pomocą BLIK. Każda darowizna pomaga finansować remonty mieszkań, adaptację pustostanów i działania wspierające osoby znajdujące się w trudnej sytuacji mieszkaniowej. Habitat podkreśla, że nawet niewielka wpłata ma znaczenie. Wsparcie trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebne, i pomaga tworzyć bezpieczne oraz stabilne warunki życia dla rodzin i seniorów. Fundacja współpracuje także z firmami. Partnerzy biznesowi mogą realizować działania CSR i ESG, angażować pracowników w wolontariat oraz wspierać projekty mieszkaniowe. Takie partnerstwa pomagają zarówno potrzebującym, jak i budują społecznie odpowiedzialny wizerunek przedsiębiorstw. Pustostan może być symbolem niewykorzystanej szansy, ale po odpowiedniej adaptacji może stać się czyimś bezpiecznym domem. To właśnie od takich decyzji często zaczynają się największe zmiany w lokalnych społecznościach.
